A A A

Zabytki i inne atrakcje

 

Kościół pw. św. Marcina, ul. Sienkiewicza 32

 

Pierwsze wzmianki o parafii w Piławie Górnej pochodzą z roku 1311 i 1335. W roku 1411 wymieniono po raz pierwszy wezwanie kościoła. Obecny kościół wybudowano w XVI wieku w stylu gotycko-renesansowym. W drugiej połowie XVI wieku silna wówczas gmina ewangelicka uzyskała zezwolenie na przejęcie kościoła św. Marcina. W 1654 roku zwrócono katolikom kościół. W1787 zanotowano pożar wieży, a w 1806 kościół był remontowany wewnątrz i na zewnątrz. Kolejnego remontu i rozbudowy dokonano w latach 1831-1837. Po 1945 roku kościół był kościołem filialnym i podlegał parafii pw. św. Katarzyny w Piławie Dolnej. Parafia św. Marcina została erygowana na mocy dekretu z dnia 11 czerwca 1957 roku wydanego przez Biskupa Ordynariusza Wrocławskiego Bolesława Kominka Dekret wszedł w życie z dniem 20 czerwca 1957 roku. W latach 1982-1987 przeprowadzona została gruntowna rozbudowa kościoła. Zachodnia część kościoła wraz z portalem głównym została rozbudowana. Nowo dobudowana część świątyni jest dominującym elementem budowli. Pozostała część starego kościoła pełni obecnie funkcję pomieszczenia pomocniczego. Nowa część kościoła została zaprojektowana przez architekta Feliksa Kozakiewicza. Konsekracji kościoła dokonał ks. Kardynał Henryk Gulbinowicz 27 września 1987 roku. 

 


 

Krzyż pokutny przy kościele św. Marcina

 

Według legendy wystawili go skruszeni kawalerzyści, którzy w okresie prześladowań religijnych (1654 r.) zamordowali tutejszego pastora. Krzyż pokutny jest postawiony na placu obok kościoła pw. św. Marcina przy ul. Sienkiewicza w Piławie Górnej.

 

 

 

 


 

Zespół pałacowo-parkowy przy ul. H.Sienkiewicza 96

  

Obecnie odrestaurowywany przez prywatnych właścicieli. Pięknie położony pałac Gladishof zbudowany na początku XVIII w. i rozbudowany w 2. poł. XIX w. Zachowała się kamienna fontanna, łuki Tudorów w oknach i galeriach, czworoboczna wieża z tarczami zegarowymi, lodownia oraz zabudowania obór i stajni. Przetrwało również unikalne tarasowe ukształtowanie stoków wzgórza, w które wkomponowany jest pałac. Z wieży, która pełniła również funkcję widokowej, można podziwiać panoramę Gór Sowich, a także piękną okolicę. Wokół pałacu był założony park krajobrazowy, ogród zimowy. Ozdobna niegdyś zieleń jest dziś sukcesywnie przywracana. Obecnie teren prywatny, należący do Nova Polska - Majątek Rolny Zamczysko, jest miejscem cyklicznych imprez kulturalnych, a także seminariów naukowych z zakresu hodowli bydła mięsnego rasy Charolaise.

 


  

Wiatrak

 

Osiemnastowieczny wiatrak typu „holender” usytuowany na Górze Wiatracznej, obecnie ulica Nowa. Przebudowany i zaadoptowany na dom mieszkalny.

 


 

Osiedle Braci Morawskich

 

Osiedle Braci Morawskich w Piławie Górnej zostało założone z inicjatywy i przy współpracy hrabiego Mikołaja Ludwika von Zinzendorfa z Berthelsdorf w Saksonii, założyciela w 1722 r. macierzystej osady w Herrnhut i Ernesta Juliusza von Seidlitz z Piławy Górnej. Rząd pruski 25 grudnia 1742 r. wydał tzw. Generalną Koncesję, zezwalająca na zakładanie na terenie całego królestwa Prus, także na Śląsku, osiedli zborów bractwa. Wszystkie osiedla łączyły te same, charakterystyczne cechy. Budowniczym służył za wzór układ urbanistycznego kolonii Herrnhut i skromna forma architektonicznej tamtejszych budynków. Centralną częścią osady zawsze był prostokątny plac, którego środek zajmował zbór lub większy kompleks budowli sakralnych. Wokół placu budowano zaś skromne w formie domy niezamężnych braci, sióstr, wdów i wdowców, szkołę oraz inne budowle służące wspólnocie, a także prywatne domy poszczególnych rodzin. Nieopodal osady zakładano cmentarz, na który prowadziła aleja. Miał on regularny zgeometryzowany układ kwater, wyznaczonych przecinającymi się alejami i proste płyty nagrobne z wyrytym imieniem, datą urodzin i śmierci. 

Powołanie do życia wspólnoty nastąpiło w styczniu 1743 r. W tym samym roku, 27 lipca władze pruskie wydały zezwolenie na budowę osiedla w Piławie Górnej, a 1 września w obecności Zinzendorfa i Seidlitza, wyznaczono teren pod jego budowę. Lokalizacja osiedla Gnadenfrei musiała spełniać, podobnie jak macierzysta kolonia w Herrnhut, dwa warunki: położenie przy głównej drodze komunikacyjnej, w bezpośrednim sąsiedztwie posiadłości patrona i założyciela.

 


 

Plac Piastów Śląskich

 

Założeniom odpowiadał obecny płac Piastów Śląskich, teren opuszczony po epidemii dżumy w 1653 r. Bracia morawscy dali początek miejscowemu tkactwu i kamieniarstwu, które na przestrzeni 250 lat były głównymi gałęziami przemysłu. Osada braci morawskich w Piławie Górnej jest zespołem reprezentatywnym dla nielicznej na Śląsku grupy siedlisk tego nurtu religijnego Z uwagi na dobry stan zachowania układu planistycznego i zabudowy, zespół jest zabytkiem o wartości unikalnej w skali kraju.

Na Placu Piastów Śląskich został wzniesiony 9-metrowy krzyż granitowy jako wotum na Jubileusz Chrześcijaństwa. Autorką projektu jest mgr inż. Jadwiga Olesińska. Całość wykonano z kamienia dolnośląskiego. Poświęcenie Krzyża Jubileuszowego odbyło się 14 września 2000 roku w święto Podwyższenia Krzyża. W 2005 roku z inicjatywy Związku Sybiraków i Związku Kombatantów na placu odsłonięto pomnik Bohaterom Walk o Wolność Ojczyzny.  

 


 

Ważne obiekty osiedla

 


 

Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy, ul. Szkolna 6

 

Obecnie Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, niegdyś gimnazjum Braci Morawskich. Górujący nad Piławą trójskrzydłowy gmach wybudowano w latach 1894-1896 z przeznaczeniem na szkołę i internat dla chłopców. Wzbudzający zachwyt budynek zachował się w prawie niezmienionym kształcie. W oknach elewacji zachodniej znajdują się witraże przedstawiające miasta Śląska. Wewnątrz pozostały drewniane stropy jadalni i auli. W pobliżu park miejski i Góra Parkowa. W czasie I wojny światowej niemieckie władze wojskowe urządziły w nim obóz jeniecki dla rosyjskich oficerów. W 2002 roku w ośrodku zostały otwarte warsztaty terapii zajęciowej dla osób niepełnosprawnych umysłowo. Warsztaty otrzymały patrona św. Józefa. uroczystość nadania imienia placówce odbyła się 1 czerwca 2006 roku. Ośrodek nosi imię ks. Jana Twardowskiego.

 


 

Urząd Miasta w Piławie Górnej, ul. Piastowska 69

  

W 1891 roku właściciel zamku i Górnego Owiesna Friedrich Julius von Seidlitz wykupił od Waldemara von Zeschmitza członka Wspólnoty Gnadenfrei dawne rodzinne dobra, tj. Seidlitzhof. Tutaj w 1893 roku wybudował dom, w którym zamieszkał wraz z żoną, hrabiną von Pukler. Oprócz domu na parceli założono też niewielki park, obsadzony lipami i ozdobnymi krzewami. W tym samym czasie powstał także budynek gospodarczy mieszczący mieszkanie dla służby oarz dwa garaże. Po pierwszej wojnie światowej syn Friedricha, Adolf, sprzedał rodzinną posiadłość bratu Haugk, dyrektorowi firmy tekstylnej Erxleben. Po drugiej wojnie światowej budynek przejęła Piławska Fabryka Przemysłu Jedwabniczego i na początku lat sześćdziesiątych otworzyła w nim przedszkole. Remont kapitalny z przedszkola uczynił Ośrodek Zdrowia. Po przeniesieniu przychodni w inne miejsce i kilku próbach sprzedaży obiektu starostwo sprzedało budynek Gminie Piława Górna, która w 2015 roku ukończyła modernizację i przeniosła do niego siedzibę urzędu miasta oraz dwóch miejskich instytucji.

 


 

Dom Karla Thusta, ul. Piastowska 52

 

Wybudowany w 1830 r. dla brata Karola Thusta, jednego z największych przedsiębiorców przemysłu kamieniarskiego w ówczesnych Prusach. Thust wykonał szereg prac kamieniarskich dla zamku królewskiego w Berlinie, mauzoleum w Charlotenburgu i pałacu Sanssouci w Poczdamie. Po tym Wilhelm I nadał Thustowi tytuł dostawcy dworu królewskiego.

 

  

 


 

Ciekawe obiekty w Piławie Górnej

 


 

Dworzec kolejowy, ul. Kolejowa

 

Wybudowany w 1860 roku, wkrótce po doprowadzeniu linii kolejowej. Jego piękno opiera się na harmonii, doskonałych proporcjach i urodzie ceglanej dekoracji architektonicznej. W czasach świetności mieścił poczekalnię, restaurację i biura. Obecnie nieczynny.

Oprócz dworca do dziś zachowały się między innymi domy pracowników kolei, budynek magazynu ekspedycji towarowej i wieża ciśnień. Na peronie zachowało się drewniane zadaszenie na stalowych nitowanych wsparciach, a także przejście podziemne z wyjściem na trzy perony. Pod koniec XIX wieku kursowały tędy cztery pary pociągów z wagonami, od I do IV klasy. W latach 30. XX wieku w ciągu doby jeździło przez Piławę czternaście par pociągów pasażerskich, w tym dwa pośpieszne. Wieża ciśnień na przełomie XIX i XX wieku zaopatrywała w wodę mieszkańców całej ulicy, ponadto lokomotywy parowe, które przejeżdżały przez Piławę. Przy wieży ciśnień znajduje się studnia głębinowa.

 


 

Urząd Pocztowy, ul. Piastowska 53

 

Historia usług pocztowych na tym terenie Piławy Górnej sięga XVIII wieku, kiedy to administracja pruska uruchomiła kursy kurierów konnych na trasie Wrocław - Ząbkowice Śląskie. Do tej trasy należał również odcinek między Dzierżoniowem a Ząbkowicami Śląskimi. Wówczas z Piławy Górnej wyruszał pieszy kurier dostarczający pocztę do adresatów. Budynek, w którym obecnie znajduje się siedziba Urzędu Pocztowego, zbudowano dopiero w 1877 roku, z czerwonej cegły w stylu neorenesansowym jak większość ówczesnych budynków administracji publicznej. W podwórzu zbudowano stajnię i garaż dla wozu pocztowego, którym wożono przesyłki do stacji kolejowej. W latach osiemdziesiątych XIX wieku Piławę Górną włączono do sieci linii telefonicznych. Po II wojnie światowej budynek został przejęty przez Pocztę Polską i nadal jest siedzibą urzędu pocztowego.

 


 

Gimnazjum, ul. Wiejska 2

 

 Szkoła położona w byłej alei cmentarnej, obecnie ul. Wiejska nr 2. Wybudowana w latach 1905-1907 przez Związek Szkół Zinzendorf, otrzymała nazwę Seydlitz Schule. Uhonorowano w ten sposób Ernsta von Seidlitz Kurzbacha (1784-1849), geografa, naukowca, wieloletniego dyrektora szkół dla dziewcząt i chłopców w Gnadenfrei. Początkowo pełniła rolę 3-klasowej, powszechnej szkoły dla dziewcząt. Prawdopodobnie ok. 1914 r. nadano jej status wyższej szkoły żeńskiej. Od lat 20. do 40. XX w. pełniła rolę gimnazjum, do którego uczęszczali również chłopcy. Po II wojnie światowej była siedzibą szkoły podstawowej, a w latach 80. XX w. budynek poddano niewielkiej rozbudowie. Od 1 września 1999 r. ponownie jest siedzibą gimnazjum. Uroczystość nadania gimnazjum imienia „Zesłańców Sybiru” odbyła się 8 maja 2017 roku. Obok budynku ustawiono cokół z napisem: „„Jeśli zapomnę o nich Ty Boże na niebie zapomnij o mnie” A. Mickiewicz Gimnazjum im. Zesłańców Sybiru w Piławie Górnej w hołdzie pamięci wszystkim Polakom, którzy przeżyli gehennę syberyjskiej ziemi”.

 


 

Zespół pałacowo-folwarczny, ul. Bolesława Chrobrego 32

 

Pałac Oberhof położony przy drodze do Przerzeczyna Zdroju. Zbudowany pod koniec XVIII wieku w miejscu wcześniejszego dworu, siedziba wielu rodów szlacheckich. Zachowały się zabudowania gospodarcze, w tym oficjalistów dworskich, gorzelania i browar.

 


 

 

Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, ulica Polna 5

 

W 1946 roku na terenie Piławy były 2 remizy strażackie: na ulicy Fabrycznej i ulicy Polnej. Remiza na ul. Polnej istnieje do dzisiaj. W ścianę remizy wmurowana jest tablica, która mówi, że obiekt istnieje od 1925 roku. W 2007 roku, w święto patrona strażaków, została poświęcona figurka św. Floriana, którą następnie umieszczono na ścianie frontowej remizy.

 

 


 

 Park

 

Założony w drugiej połowie XVIII w. przez braci morawskich. Najstarszą częścią jest wzgórze Questenberg, obecnie Góra Parkowa. Na przełomie XIX i XX w. obszar pomiędzy wzgórzem a położonym na wschód cmentarzem barci morawskich obsadzono drzewami. Na terenie parku rosną piękne okazy kasztanowców, dębów, buków lip i klonów, a między nimi pomnik przyrody i lipa o obwodzie 4,6 m.